AI Inaweza Kuthibitisha Nadharia. Wolfram Anasema Hilo Halikuwa Sehemu Ngumu

Katika insha ya tarehe 28 Septemba 2026, Stephen Wolfram anasema "anaanza kukosa subira kidogo" na madai kwamba mifumo ya AI kutatua matatizo ya hisabati kunamaanisha huenda hatuhitaji wanahisabati binadamu. Hoja yake ni kwamba hilo ni kutoelewa hisabati ni nini na AI ni nini. Makala hii ni maoni ya mtu mwenye maslahi katika fani hiyo, si utafiti, lakini utaratibu wake unastahili kueleweka.

Wolfram Anadai Nini Hasa

Dai kuu la Wolfram ni kwamba hisabati bora "kuliko kitu kingine chochote" inafafanuliwa na maswali inayouliza, na kwamba mawazo ya binadamu yanayoongoza maswali hayo ndiyo kiini cha hisabati safi. AI, kwa maelezo yake, inaweza kujiendeshea mambo ambayo binadamu walilazimika kuyafanya wenyewe hapo awali, lakini hiyo ni kazi tofauti na kuamua nini kinastahili kuulizwa.

Anatumia historia yake binafsi. Mathematica ilipozinduliwa mwaka 1988, anasema, mazungumzo kama hayo yalienea kwamba hisabati ingechukuliwa na kupoteza maana. Badala yake, ilipandisha kiwango cha hisabati inayoweza kufanywa. Ikiwa unafikiri hisabati ni kutatua integrali za kisimboli, anasema, basi programu imeshaibadilisha. Lakini hicho ndicho ambacho matumizi ya vitendo yanahitaji, si kile ambacho hisabati safi inahusu.

Mashine Mbili Tofauti

Tofauti yenye manufaa zaidi katika insha hii ni kati ya AI ya kisasa na ukokotoaji safi.

AI ya kisasa, anasema Wolfram, kimsingi ni njia ya kutumia hazina iliyopo ya maarifa ya binadamu. Language models (mifumo mikubwa ya lugha) zina kitu kama uwakilishi uliobanwa wa mawazo kutoka mamilioni ya makala na vitabu, ingawa anabainisha kwamba bado hatuelewi kisayansi jinsi hilo linavyofanya kazi. Matumizi yake bora kabisa ni kuchimba kazi hiyo na, katika hali bora, kuunganisha matokeo: kuona kwamba ugunduzi mmoja unaungana na mwingine kuleta jambo la kushangaza. Binadamu husoma mamia ya makala; AI imesoma mamilioni na inaweza kujaribu mchanganyiko mwingi kwa gharama ndogo.

Ukokotoaji, kwa upande mwingine, unaweza kuzalisha matokeo mapya kabisa. Anza na axiom (kanuni ya msingi) au sheria kisha uitumie mara kwa mara. Kutokana na kile Wolfram anachokiita computational irreducibility (kutokupunguzika kikokotoaji), jambo alilolianzisha miaka ya 1980, michakato mingi haina njia ya mkato: njia pekee ya kujua matokeo ni kuendesha kila hatua. Hilo linahakikisha ugavi usio na mwisho wa nadharia mpya.

Tatizo ni kama hizo ni hisabati. Wolfram anasema matokeo kama hayo "yamechumwa kutoka ulimwengu wa kikokotoaji" na yanahusiana na kile anachokiita ruliology. Ukizalisha nadharia kwa njia ya axiom kwa wingi, kuna uwezekano mkubwa utapata "hisabati ya kigeni" isiyounganika na hisabati kama binadamu wanavyoijua.

Kwa Nini Hisabati ya Kiwango cha Binadamu Ipo Kabisa

Wanahisabati wengi wanaeleza hisabati kama somo la matokeo ya axiom zilizochaguliwa. Wolfram anasema hicho si wanachofanya. Utafiti mwingi unafanyika katika kiwango cha juu zaidi, kujenga na kuchunguza miundo dhahania, kama wanafizikia wanavyotumia fluid mechanics (mekanika ya vimiminika) bila kufuatilia molekuli moja moja.

Maelezo yake: chini kabisa, kila kitu hakipunguziki kikokotoaji, lakini ndani yake kuna mifuko ya kupunguzika ambapo unaweza kuruka mbele. Hisabati ya binadamu inaishi katika mifuko hiyo. Ruliad, neno lake kwa kikomo kilichofungamana cha ukokotoaji wote unaowezekana, ni kubwa mno kwa akili zenye mipaka kuiona, kwa hiyo wanahisabati lazima wachague mielekeo na kufupisha matokeo kwa dhana chache. Baadhi ya chaguo hufuata jinsi waangalizi kama sisi tunavyofanya kazi; nyingine ni ajali za kihistoria. Kwa mtazamo huu, kuendeleza hisabati si sana kusukuma nyuma mpaka ghafi bali kutafuta njia za kuwakilisha kilichopo zinazoweza kueleweka na binadamu.

Maswali Unayopaswa Kuuliza

• Kichwa cha habari kinaposema AI "imetatua" tatizo, nani alichagua tatizo hilo, na lilikuwa swali ambalo fani tayari iliyajali au lililochaguliwa kwa sababu linaweza kushughulikiwa kwa urahisi?
• Je, matokeo yanaunganika na hisabati iliyopo, au ni nadharia ya kweli lakini iliyotengwa ya aina ambayo Wolfram anaiita "ya kigeni"?
• Ikiwa AI hasa inachanganya upya maandiko yaliyopo, tungewezaje kutofautisha wazo jipya kweli na muunganiko wa busara?
• Nani anafaidika na dai kwamba wanahisabati binadamu wamepitwa na wakati, na nani anafaidika na dai la Wolfram kwamba hawajapitwa? Yeye anauza programu za kikokotoaji.
• Ikiwa shirika lako linakabidhi utafiti kwa AI, nani anaamua ni maswali gani yataulizwa?

Cha Kufuatilia Baadaye

Dondoo la chanzo linakatika kabla Wolfram hajafikia sehemu zake kuhusu urasimishaji, uthibitishaji wa nadharia kiotomatiki, na dhana mpya za kihisabati, kwa hiyo msimamo wake kamili kuhusu hayo haujashughulikiwa hapa. Ishara ya kufuatilia ni kama matokeo yanayozalishwa na AI yataanza kuleta dhana mpya ambazo wanahisabati wanazikubali na kujenga juu yake, badala ya kutatua tu matatizo ambayo binadamu walishayaweka. Tofauti hiyo ndiyo hoja yake inayoegemea.